POGLEDAJTE I PROČITAJTE integralno elektronsko faksimil izdanje Goričkog zbornika	PROČITAJTE cijelu studiju akademika Dimitrija Bogdanovića o Goričkom zborniku (PDF, 35 Kb)	POSJETITE prezentaciju manastira Vranjina na Skadarskom jezeru

ELEKTRONSKO
FAKSIMIL
IZDANJE

Gorički zbornik

1441/1442.

Po blagoslovu mitropolita Crnogorsko-primorskog, Brdsko-skenderijskog i čuvara Pećkog trona g. Amfilohija sajt postavljen na praznik sv. mučenika Agatonika i sv. sveštenomučenika Gorazda Češkog 4. septembra 2000.

POSJETITE prezentaciju manastira Moračnik na Skadarskom jezeru	POSJETITE prezentaciju manastira Beška na Skadarskom jezeru	POSJETITE prezentaciju manastira Starčeva Gorica na Skadarskom jezeru

Urednik elektronskog izdanja: jeromonah Jovan (Ćulibrk)

Urednik sajta: Zoran Stefanović

Digitalizacija materijala: Nenad Petrović

Izvršni producent: Aleksandar Raković

Dizajn: Marinko Lugonja

Fotografije: Goranka Matić

Vebmastering: Milan Stojić, Mihailo Stefanović

Izvršna produkcija:
Tehnologije, izdavaštvo i agencija JANUS
Beograd

MOLITVA MAJCI BOŽIJOJ
iz Goričkog zbornika
starca Nikona Jerusalimca
u prevodu mitropolita Amfilohija Radovića

Dimitrije Bogdanović

Gorički zbornik

fragmenti iz studije
[integralno, PDF, 35 Kb]

Skadarsko jezero danas

Za našu književnu atmosferu i kulturne prilike u Zeti petnaestog vijeka, za tradiciju zetske duhovnosti i ono što se zbivalo iza zidova nekolicine manastira i dvorova te zemlje, po kojoj su već krstarili Turci, veoma je karakterističan rukopis, poznat pod nazivom Gorički zbornik, iz 1441/42. godine.

Već je od posebnog interesa to što sadržaj Goričkog zbornika obuhvata književni izraz dva lica iz različitih društvenih sredina, ali sa istovjetnim preokupacijama i istovjetnim estetskim doživljajem: jedne vladarke i jednog monaha-duhovnika. Tu je prepiska Jelene Balšić, kćeri srpskog kneza Lazara, i monaha Nikona Jerusalimca, starca i duhovnika Jelenine zadužbine na skadarskom ostrvu Gorici.

Manastir Beška, Skadarsko jezero

Jelena je u vrijeme sastavljanja ovog zbornika već drugi put udovica. Kada je njen drugi muž, Sandalj Hranić, umro (1435.), Jelena se vraća Zeti. Crkve koje su opustjele u toku oružanih pohoda, ona sad hoće da obnovi. Valjda po jednoj dubljoj nemanjićkoj tradiciji, Jelena misli na duhovni svijet i na smrt. Na malom ostrvu Gorici, zapravo Brezovici ili Beški, koje leži uz jugozapadnu obalu Skadarskog jezera, nedaleko od jednog drugog malog ostrva s manastirom, Moračnika, i na istom rastojanju od trećeg poznatog skadarskog ostrvca, Starčeva, nalazila se u ruševinama crkva Sv. Đorđa. Pored nje Jelena podiže 1440. god. još jednu crkvu, crkvu Presv. Bogorodice. Ona je sada po uzoru na svoje svete pretke i rođake, možda imajući pred sobom uspomenu na jednu monahinju i književnicu kakva je bila Jefimija (+ poslije 1405.), obuzeta monaštvom i monaškom literaturom. Iz nemirnog života supruge dvojice vladara, Jelena, žena-diplomat, sad misli sve više na vrijednosti koje "nisu od ovog sveta". U razgovoru s monasima i duhovnom ispovijedanju provodi ona svoje posljednje godine. Tako je i umrla krajem 1442., ili ubrzo poslije te godine, dok je u Zeti vladao već jedan Crnojević, Stefan (1426-1465.).

Manastir Moračnik, Skadarsko jezero

U Goričkom zborniku, kao duhovnik Jelene Balšić javlja se monah Nikon Jerusalimac. On je i pisar Zbornika i sastavljač većeg dijela njegovog teksta. Na pretposljednjem listu rukopisa potpisao se, zapravo tajnopisom, grčkim slovima: "Ime moje Nikon Jerusalimac, monah". Na posljednjem listu, u posljednjem redu, ponovo se potpisuje, ali ovoga puta jednostavno srpski: "smereni Nikon". Po svemu što se može zaključiti iz još nedovoljno poznatog i u cjelini neobjavljenog njegovog spisa, Nikon je značajan srpski književnik sredine XV. vijeka, ali, na žalost, o njemu nema mnogo biografskih podataka. Nekoliko godina prije sastavljanja Goričkog zbornika javlja se jedan Nikon kao pisac, odnosno pisar drugog velikog zbornika, Šestodnevnika, koji se danas nalazi u manastiru Savini, u Boki. Taj rukopis napisan je 1439/40. godine. Sudeći po zapisu, gdje se takođe potpisuje kao "smereni Nikon Jerusalimac", to je ista ličnost. [...]

Manastir Vranjina, Skadarsko jezero

Gorički zbornik je rukopis koji se čuva u depozitu Arhiva Srpske akademije nauka i umetnosti u Beogradu, kao zaostavština Svetozara Tomića. Rukopis, na žalost, ni do danas nije opisan, niti je njegov tekst objavljen, mada je još 1958. godine rečeno da "izdanje Goričkog zbornika priprema Srpska akademija nauka”. Sve što se o njemu do sada znalo sastojalo se iz kratkih saopštenja S. Tomića (1911. i 1949.), D. Kostića (1923.), S. Stanojevića (1927.), V. Ćorovića (1939.) i Đ. Sp. Radojičića, koji je u više mahova pominjao ovaj rukopis, da 1958. godine objavi iz njega jedan tekst (Jelenino Otpisanije bogoljubno), a 1960. godine i taj i drugi tekst, Povest o jerusalimskim crkvama Nikona Jerusalimca, oba u srpskom savremenom prevodu. Rukopis je Svetozar Tomić, prema sopstvenom saopštenju, kupio za vrijeme svoga službovanja u Skoplju 1902. godine. Zbornik je pisan u Jeleninom manastiru Sv. Bogorodice na Gorici, 1441/42. godine. Čitav je rukopis (osim manjeg umetka na dva lista) djelo jedne ruke, ruke Nikona Jerusalimca. [...]

PROČITAJTE cijelu studiju
akademika Dimitrija Bogdanovića
o Goričkom zborniku (PDF, 35 Kb)

Promjena pisma : Mitropolija Crnogorsko-primorska : Duhovna biblioteka

Copyright ©1999-2000 Pravoslavna Mitropolija Crnogorsko-primorska. Sva prava zadržana.