Izložba u Konaku knjeginje Ljubice, Beograd

Prevlaka Svetog Arhangela Mihaila

22. novembar 1999 - mart 2000. godine

Tekst preuzet iz "Blica", 8. decembar 1999.

 - Izložba predstavlja rezultate arheoloških istraživanja u manastiru koji je bio prvo sedište Zetske episkopije - kaže dr Đorđe Janković, arheolog koji je u Jugoslaviji pokrenuo istraživanja rane slovenske prošlosti proširivši dosadašnja saznanja o životu Slovena na balkanskom poluostrvu, i studijom "Srpske gromile" korigujući tvrdnje o vremenu dolaska Srba i Slovena na ove prostore, sada pomerene na četvrti vek i doba Velike seobe naroda.

- Ipak, izložba ne počinje vremenom nastanka srpske arhiepiskopije (1219. godine kada je Sveti Sava dobio samostalnost za srpsku crkvu), već predmetima iz rimskog perioda nađenim na Prevlaci, prvom ostrvcetu u arhipelagu Tivatskog zaliva (u novije vreme zvanom Ostrvo cveća).

Stare građevine, delovi kamenih ukrasa za crkve, natpisi i sitni arheološki nalazi oblikuju sliku života jednog mnogo starijeg svetog mesta, od VI do IX veka.

Drugi nalazi ukazuju na rano hrišćanstvo, pa čak i na apostola Pavla i njegove učenike, kao prve propovednike na ovom području. Između legendi i zbilje, danas se slažu istorijske činjenice, otkrivaju temelji nekadašnjih zdanja, među kojima su i ostaci srpskih dvorova, i provejava vera da će tu u dogledno vreme biti podignuta letnja rezidencija crnogorskog mitropolita.

Jer, nekada davno, kako u knjigama takođe piše, tu je od 1346 do 1405. i 1413. godine zaista stanovao zetski mitropolit. Sagovornik „Blica", docent na Filozofskom fakultetu u Beogradu i rukovodilac istraživanja, Đorđe Janković, kaže da su delovi Crkve svetog Mihaila, ali i drugih građevina, stubovi, na primer, prenošeni u Kotor i ugrađivani u druge crkve, kao Katedralu svetog Trifuna…

U vreme cara Dušana, Savina episkopija je dignuta na nivo mitropolije. Kada počinje da propada Dušanovo carstvo, Mitropolija zapada u teškoće, a konačno se rasula sredinom petnaestog veka. Tada je već i crkva bila u ruševinama, piše prof. Ivan Božić, naš najugledniji poznavalac istorije Zete.

- Arheološka istraživanja, koja su u toku, pokazuju da je Manastir svetog arhangela Mihaila stradao sredinom XV veka, a otkrivanje moštiju nekih od 70 prevlačkih mučenika potvrđuju priču koju je do naših dana preneo Miholjski zbor, a u XIX veku zabeležio Stjepan Mitrov Ljubiša.

Uz pomoć Miholjskog zbora pravoslavni srpski narod Krtola, Luštice i čitave Boke Kotorske ne samo da je sačuvao kontinuitet svetinje kroz potonja teška vremena ropstva nego i mnoge vredne predmete.

Rušenje Prevlake tako su preživele: čudotvorna ikona Majke Božje, rukopisni trebnik iz XV veka, ikona svetog Nikole takođe iz XV veka…. Ne manje značajna u čuvanju tradicije bila je bokokotorska ikonopisna radionica Dimitrijević-Rafailović iz koje su na ovoj izložbi predstavljena neka remek dela.

Među 200 eksponata nalazi se i fototipsko izdanje Zakonopravila Svetog Save iz 1220. godine, prepisano na Prevlaci, tada nazvanoj Ilovica, 1262. godine.