Sa blagoslovom Njegovog Visokopreosveštenstva Mitropolita Crnogorsko-primorskog gospodina Amfilohija

Prevlaka
manastir svetog arhangela Mihaila

2000 godina u hrišćanstvu

780 godina Zetske episkopije
Miholjski zbor - čuvar kontinuiteta
Prevlaka - Herceg-Novi
2000

• Istraživanje Prevlake
• Prevlaka u doba apostola Pavla i Rimske dominacije
• Prevlačko svetilište od cara Konstantina Velikog do prvih srpskih monaha
• Prva stoljeća srednjeg vijeka
• Obnova manstira na Prevlaci početkom IX stoljeća
• Osnivanje Zetske episkopije u obnovljenom manastiru
• Dvorci
• Pokušaj zatiranja manastira
• Miholjski zbor
• Bokokotorska ikonopisna škola Dimitrijević - Rafailović
• Ekatarina Vlastelinović

Zakonopravilo Svetog Save Poslednja strana sa zabilježenim imenom zetskog episkopa Neofita, prepisivača Bogdana i Ilovice u kojoj je prepis završen 1262. godine.

Izuzetni su povodi za izložbu o drevnom prestolu Mitropolije Crnogorsko-primorske. Na prvom mjestu, to je ovaploćenje našeg Spasitelja Isusa Hrista jedne noći u Vitlejemu prije 2000 godina. Njegovo učenje što ga širiše apostoli, odrazilo se od početka na narode neslućeno velikih prostora. Sa razlogom se smatra da je apostol Pavle lično, ili preko svojih učenika, osnovao prvu hrišćansku zajednicu – Crkvu – u oblasti današnje Boke Kotorske. Čini se da je crkveni život rano uspostavljen na Prevlaci, a da je značajan uspon doživio već u doba cara Konstantina Velikog. U ranovizantijsko doba hram na Prevlaci više nije bio usamljen; Spasitelj se slavio u mnogim drugim, većim i raskošnijim hramovima. Pošto se Srbi naseliše, a u pohodima varvara nestadoše te crkve, obnovi se samo manastir na Prevlaci. Kako svjedoče arheološka otkrića na Prevlaci, tu bijahu u XII-IX stoljeću, uz vizantijske, i srpski monasi, koji su pravoslavno učenje pronosili čak do Rusije, i tako dobro poslužili Onom koji sve vidi. Ali cijela Boka strada pod saracenskim nasrtajima, kao i Prevlački manastir, koji je zapustio oko sredine IX stoljeća.

Prevlaka je ostrvce u jedinstvenom nizu ostrva u Tivatskom zalivu Boke Kotorske. Na poluostravo Brda poslije 5 metara širokog i plitkog moreuza nadovezuje se ostrvce Prevlaka, zatim poslije 100 metara od Prevlake školj Stradioti, a najudaljeniji je otočić Bogorodičin, oko 200 metara dalek. Ostrva su u sastavu Krtola, nekadašnje opštine koju čine šest sela (Radovići, Đuraševići, Gošići, Milovići, Nikovići, Bogišići), a nalazi se na poluostrvu Luštici, u neposrednom susedstvu sa Grbljem. Na ove oblasti zajedno sa južnom stranom poluostrva Vrmca (koji razdvaja Tivatski od Kotorskog zaliva), prostirala se metohija manastiraSvetog arhangela Mihaila na Prevlaci. Ove oblasti podno Lovćena, okupljene oko manastira, prastaro su uporište srpstva. Istočna strana Boke (od rta Oštra do Perasta)bila je dio Travunije, odnosno Hercegovine, a grad Kotor sa Bokom i Grbljem bio je osobena oblast dvoraca srpskih vladara. Prevlaka, Stradioti i Otok su njihovo Bogom dano središte.

Drugi povod za izložbu je uspostavljanje Srpske pomjesne pravoslavne arhiepiskopije i među njenim episkopijama prve, slavne Zetske episkopije, 1219-1220. Sveti Sava svakako nije slučajno izabrao ovu drevnu svetinju za sjedište tako važne episkopije. Njena posebnost dobro se pokazala kroz istoriju i dokazala se arheološkim otkrićima. U Manastiru su djelovali Sveti Arsenije Sremac i Sveti Evstatije; a kao vrhunac, manastir je prosijao slavom kada je 70 prevlačkih monaha otrovano i mučenički skončalo, prvenstveno zbog otpora Florentinskoj uniji. Arheološka iskopavanja otkrila su sličnost Manastira sa onima u Svetoj Gori (Hilandar) i Grčkoj, a potom i sa podjednako drevnom Pećkom Patrijaršijom i Žičom (četvorougaoni plan manastira). Manastir je tada imao neizmjernu ulogu – dovoljno je navesti Ilovički prepis Zakonopravila Svetog Save.

Treći povod je sadašnja obnova Manastira. Narod Miholjskog zbora, nekadašnje manastirske Metohije, strpljivo je, od rušenja Manastira sredinom XV stoljeća, čuvao manastirske svetinje, druge hramove, ikone, knjige, razne predmete, a prije svega svetosavski, saborni duh Pravoslavlja. I ne slučajno, projaviše se mošti Prevlačkih mučenika 1994. To je bio povod da se nastave arheološka iskopavanja započeta 1956-1959, ovog puta ne samo iz naučne radoznalosti, već sa ciljem da se Manastir obnovi u cjelini, a da pri tome ne nestane baština naših predaka, njihova djela, i sve one poruke minulih vjekova koje sadrže arheološki nalazi. Sva ta nastojanja ovih dana su objedinjena uspostavljanjem Riznice na Prevlaci, koja će se stručno starati o onom što je narod sačuvao, što je popisao Mladen Crnogorčević 1893, i što se pronalazi arheološkim iskopavanjima. Ova izložba je primjer budućih djelatnosti Riznice.