Pavle Pavlović

JEZIK U AMANET

Mitropolit Amfilohije predlaže predsedniku SO Tivat da se vrate izvorni toponimi mestima u toj opštini

PREVLAKA - ona sporna - izazvala je ne samo međunarodni problem, već i zbrku u onomastici: preimenovanje nekadašnjeg Oštrog rta povuklo je za sobom i imenovanje naspramnog ostrva kod Tivta, koje je (tvrdi se: pogrešno) nazvano Ostrvo cvijeća.

A reč je, u stvari, o ostrvu odranije poznatom pod imenom Prevlaka sv. Mihaila. To je, u pismu Zoranu Jankoviću, predsedniku SO Tivat, napisao Mitropolit Crnogorsko-Primorski Amfilohije, koji predlaže Opštini da toponime na svojoj teritoriji imenuje njihovim izvornim nazivima.

- S obzirom na to da je pokrštavanjem Oštrog rta u "Prevlaku" (sporno poluostrvo na granici Crne Gore s Hrvatskom) napravljena velika zbrka naziva, predlažemo da se zauzmete za ponovno uvođenje istorijski tačnih toponima - piše, između ostalog, Mitropolit Amfilohije. — A to su: za "Ostrvo cvijeća" - Prevlaka sv. Mihaila, za "Francusko ostrvo" - Sveti Gavrilo, a za tzv. "Otok Gospe od Milosti" - domaće ime Bogorodičino.

Za svoju argumentaciju, Mitropolit posredno poziva u pomoć velikog župana Stefana Nemanju i njegovo inspirativno zaveštanje svom sinu Sv. Savi o — srpskom jeziku:

- Prije skoro 800 godina, veliki župan srpski Stefan Nemanja, potonji Prepodobni otac naš Simeon Mirotočivi, zaveštao je Sv. Savi i svima nama na samrtničkoj rogoži u Hilandaru na Svetoj Gori i srpski jezik, pored crkve, zemlje grobova i kostiju, neba i zvijezda i država srpskih. To zavještanje (prema: Milo Medić - "Vijenci Nemanjića") glasi:

"Čuvajte, čedo moje milo, jezik kao zemlju. Riječ se može izgubiti kao grad, kao zemlja, kao duša. A šta je narod izgubi li jezik, zemlju, dušu?... Bolje ti je izgubiti najveći i najtvrđi grad svoje zemlje, nego najmanju i najneznatiju riječ svog jezika. Zemlje i države se ne osvajaju mačevima nego i jezicima. Znaj da te je neprijatelj onoliko osvojio i pokorio koliko ti je riječi potrao i svojijeh naturio. Narod koji je izgubio svoje riječi prestaje biti narod. Postoji, čedo moje, bolest koja napada jezik kao zaraza tijelo. Pamtim ja takve zaraze i morije jezika. Biva to najčešće na rubovima naroda sa drugim, tamo gdje se jezik jednoga naroda tare o jezik drugog naroda".

Dobro je znao sveti Simeon Mirotočivi šta znači srpsko ime i kakve sve morije mogu da izazovu pomor jezika narodnog, a njegov nauk sledi i Visokopreosvećeni mitropolit Crnogorsko-Primorski, koji se bori da srpski toponimi ostanu večno i u srpskom jeziku i u srpskoj državini, shvatajući ono što je Sveti Sava od oca u amanet primio — da jezik i vera narodna stradaju naročito po obodima srpstva.

To, nažalost, gube iz vida neki i danas, kao mnogi njihovi prethodnici u prošlosti što su činili. Mnogo je novih "kumova" od svetog Simeona projezdilo u "hunskom" pohodu srpskom zemljom i istorijom i ostavilo duboke ožiljke na njoj.

Naročito loše posledice ostavio je proizvoljan i samovoljan pristup vlastodržaca u toku poslednjih pet decenija, koji je dobio razmere rasrbljavanja narodnog bića i kontaminacije narodne duše. Imena mesta su menjana iz ideoloških razloga, da se uništi "tuđe" i "preživelo"da se odbaci "trula" prošlost, bez razmišljanja o budućnosti koja je bila najneposrednija žrtva tog duhovnog genocida nad sopstvenim narodom.

Nije se ulazilo u istorijsko poreklo i suštinu naziva koji su menjani. Tako se dešavalo da škole dobijaju imena nepismenih ljudi, a institucije kulture i duhovnosti obavezno su žrtvovane ateizmu novih "kumova", kako bi narod što brže bio obezbožen.

A tamo gde nije moglo da se potre kompletno ime, ono je bar "čišćeno" od svega što govori o srpstvu, jer je trebalo zatreti tragove "hegemonog" naroda. Tako je škola u Orašcu, šumadijskom selu iz kojeg je Vožd Karađorđe krenuo prema Slobodi, izgubila jednu reč iz naziva, pa je, umesto dotadašnjeg " Prvi srpski ustanak", nazvana kraće za jednu reč i za čitavu istoriju, i dobila ime "Prvi ustanak". Mnogo je još sličnih primera.

Ideološki kumovi, da li iz neznanja ili iz kojeg drugog, goreg razloga, dali su svoj prilog velikoj i preobimnoj istoriji ljudske gluposti. Preimenujući gradove, a da bi se dodvorili svom Velikom Vođi i ustoličili ga na već posednute tronove, tako su se sukobili sa tradicijom, da su pokušali da detronizuju čak i svece i prastara božanstva. Tako su, uz druge gradove u Jugoslaviji, preimenovali Užice, Kosovsku Mitrovicu i Veles, dodajući ispred osnovnog imena prisvojni pridev sazdan od imena novog, komunističkog "sveca" (imena nekih gradova, kao što je Podgorica, stara Nemanjina Ribnica, potpuno su preimenovali i titoizovali).

Nisu znali, grešni, a nisu bili skloni da pitaju, da reč Užice, napisana malim slovom, dolazi od "južice" - a ta stara srpska reč znači "verižice". Od sv. Petra, dakle, vlastodršci su oteli onaj poznati lanac, da okuju svoje podanike. Titove verižice!

Još dva svetitelja, i to imenjaka, bila su eksproprisana i deposidirana - sv. Dimitrije Solunski i sv. muč. Dimitrije Đakon. Njima su u Srbiji bila posvećena dva grada - prvom Kosovska, a drugom Sremska Mitrovica. Mitrovica (od "Dmitrovica") znači "grad sv. Dimitrija", pa se mogao zvati i nominativom imena, kao toliki drugi gradovi - Sveti Dimitrije. Onda bi, bar, apsurd bio potpuniji: novi naziv bi glasio - Titov Sveti Dimitrije! Po istoj konstrukciji mogao bi da bude i - Titov Đeneral Janković. Baš prikladno!

Nisu se zadovoljavali samo eksproprijacijom hrišćanskih svetaca, već su udarili i na mnogo starija, slovenska božanstva. Stari slovenski bog krupne stoke Volos (mesto u severnoj Grčkoj) znači isto što i Veles i Velež (pa čak i Vels!), a oni su ga dali svom vođi i stvorili Titov Veles. Iako taj novi Veles nije bio zaštitnik ni krupne ni sitne stoke!

Danas, kad se pristupa ispravljanju grehova prošlosti i pročišćavanju ideološki zagađenog nasleđa, branioci zatečenog stanja vrlo glasno poručuju da ne treba dirati u ono što je istorija, zaobilazeći, drsko i nečasno, činjenicu da su oni sami dirnuli u još starije i još utemeljenije istorijsko nasleđe.

Predlog Mitropolita Amfilohija, međutim, nije vođen dnevnopolitičkim nadahnućem, već dublje zalazi u problem toponomastike u tivatskom kraju, gde je, neobaveštenošću i već poznatim političkim "voluntarizmom" vlasti, napravljena velika zbrka u imenima mesta, koja ima vrlo loše posledice ne samo "kod kuće", već, u poslednje vreme, i na međunarodnom planu. I ne samo danas, već i sutra, u neizvesnoj budućnosti naroda i njegove države. Jer, ovde ne važi ona poznata narodna poslovica o nazivanju loncem i razbijanju - ono što istorija nazove loncem, to obavezno biva i razbijeno. Kad-tad...

(Iz knjige "Prevlaka Svetog Arhangela Mihaila - Humak srpske duhovnosti", izdanje Srpska sveštena carska lavra Svetog arhangela Mihaila - Prevlaka, Tivat, III dopunjeno izdanje, 2000.)